Cursus – Jouw familie in de oorlog
Verdiep je in je familieverleden tijdens de cursus Jouw familie in de oorlog en geef je onderzoek een inhoudelijke, praktische én inspirerende impuls, zodat je daarna gericht verder kunt werken.
Voor wie?
- voor mensen die het oorlogsverleden van hun familie en de verhalen en vragen over bijvoorbeeld verzet, collaboratie of vervolging willen onderzoeken
- ook voor mensen met een familiegeschiedenis uit andere delen van de wereld, zoals Duitsland of voormalig Nederlands-Indië is de cursus geschikt
- voor beginners en gevorderden
- de jongste deelnemer tot nu toe is 22 jaar, de oudste 88, er zitten dus verschillende generaties met elkaar aan tafel
Dit is wat je kunt verwachten
- de cursus bestaat uit vier dagdelen
- je leert hoe te zoeken in archieven, online én fysiek
- we werken in een vertrouwelijke sfeer om de vragen en gevoelens bij familieonderzoek te bespreken
- een ontvangst in het Nationaal Archief en CABR, met een rondleiding met uitleg over zoeken in het archief
- samen leren over de bouwstenen van een goede familiegeschiedenis
- creatieve schrijfoefeningen, waardoor je wat je leert wat je wilt schrijven én hoe
- een persoonlijk online adviesgesprek met schrijver en historicus Bas over je onderzoek
- toegang tot een online leeromgeving met handige kijk, lees-en zoektips
Bijzondere plek: Nationaal Monument Oranjehotel
De cursus vindt plaats in het Nationaal Monument Oranjehotel Scheveningen, waar we aan de slag kunnen én waar er natuurlijk gelegenheid is om het museum te bezoeken. Over het Oranjehotel schreef Bas eerder een boek.
Dag een: meteen in de pen
Je begint meteen met schrijven! En schrijven is ordenen en dat is handig als je familieonderzoek gaat doen. Voor de cursus start maak je een ‘startdocument’ over je onderzoeksvragen, bronnen en de archieven die je (mogelijk) al bezocht hebt. Dit document gebruikt Bas bij het online advies gesprek over je onderzoek dat in de loop van de cursus gepland wordt. Bas is echt een vraagbaak als het gaat om oorlogsarchieven, onderzoeksvragen en de duiding van bronnen en dit gesprek helpt om meer verdieping en richting te geven aan je onderzoek.
De eerste cursusdag maken we kennis met elkaar en sta je stil bij wat je eigenlijk motiveert om onderzoek te doen naar het oorlogsverleden van jouw familie en welke gevoelens en vragen daarbij een rol spelen. Je gaat hierover met elkaar in gesprek en je krijgt zo een beeld van de raakvlakken met je eigen onderzoek en beleving.
De dag staat in het teken van zoeken in archieven, online én fysiek. Je leert hoe je bronnen in de context kunt zien door een tijdlijn te maken. Hierdoor ben je bezig met het uitwerken van vragen en geef je structuur aan je project. Bas deelt het overzicht van vindplaatsen dat hij heeft gemaakt en geordend op thema: oorlogsgetroffenen, verzet, collaboratie en toeschouwers. Hierdoor kan je stapsgewijs en op een overzichtelijke manier je archief-en literatuuronderzoek starten.
Samen in gesprek
Van cursisten horen wij hoe belangrijk het is om in een vertrouwelijke sfeer te kunnen praten over de vragen én gevoelens die komen kijken bij het doen van familieonderzoek.
Gevoelens van schaamte, eenzaamheid en verdriet horen er bij, maar ook gevoelens van trots en verbondenheid, compassie en herkenning.
Uit ervaring weten wij dat deze gevoelens je ook tijdens de cursus plots kunnen overvallen en daar houden wij rekening mee.
Dag twee: Nationaal Archief en CABR- rondleiding- uitleg over onderzoek doen
Het bezoek aan het CABR beslaat de tweede cursusdag. We krijgen een rondleiding in het depot tussen de duizenden meters aan archief en uitleg over de bijzondere rechtspleging en de soort bronnen die er bewaard zijn. In de studiezaal volgt uitleg over zoeken in het archief, met digitale én papieren bronnen als voorbeeld. We bespreken de mogelijkheden en ook de valkuilen die komen kijken bij onderzoek in het CABR en er is volop gelegenheid om vragen te stellen.
Het CABR is het grootste oorlogsarchief in Nederland en is een heel divers archief. Er zitten dossiers in van zware oorlogsmisdadigers, Nederlanders die dienst namen in de Waffen-SS (zo’n 20.000) en (vermeende) NSB-leden. Die dossiers bevatten niet alleen veel informatie over deze van collaboratie beschuldigde personen, maar ook over slachtoffers en andere betrokkenen.
Bovendien bevat het CABR ook dossiers van personen die onschuldig bleken te zijn of zelf slachtoffer waren van het naziregime, bijvoorbeeld van Joodse personen die voor de oorlog de Duitse of Oostenrijkse nationaliteit hadden. Daarmee is het een van de belangrijkste archieven voor het doen van onderzoek naar jouw familie in de oorlog.
Dag drie: Bouwstenen – schrijven – delen
De derde dag liggen er stapels familiegeschiedenissen op tafel om je te inspireren en verdiep je je in de bouwstenen van een goede familiegeschiedenis, gevolgd door een aantal schrijfoefeningen. Dit gebeurt heel laagdrempelig, het gaat om gewoon dóen. De oefeningen steken handig in elkaar en helpen je om stap voor stap een interessante tekst te schrijven, waarbij je bijvoorbeeld leert om een bron in de context te plaatsen en je eigen zoektocht in het verhaal te verwerken.
Bas geeft een minicollege over de omgang met de oorlog in Nederland na 1945, waarbij je de link legt met je eigen familieverhaal en nadenkt over de vraag: wat wil jij doorgeven en wat is er aan jou doorgegeven?
Wat maakt een familiegeschiedenis nou goed?
Door deze vraag te stellen en zo naar verhalen te kijken, zie je ook meer mogelijkheden voor je eigen project.
Je leert zo meer over:
- verschllende manieren om je verhaal op te bouwen
- mogelijkheden voor hoofdstukindelingen
- de vragen die schrijvers stellen tijdens het onderzoek doen
Zo vind je creatieve en interessante ingangen om je familieverhaal te vertellen.
Dag vier: in gesprek met familie – gesprek als bron – hoe verder?
Hier kijken we naar de dynamiek van gesprekken met familieleden over het verleden. Hoe knoop je het gesprek aan? Hoe ga je om met gevoelens en drempels? En hoe kan je gesprekken als bron gebruiken voor je onderzoek? Je krijgt uitleg over de basistechnieken van het interview zodat je met familieleden in gesprek kan gaan . We sluiten de dag af met een informele expositie waarin je presenteert wat jij wilt laten zien van de zoektocht naar je familieverleden.
Online adviesgesprek met Bas – je onderzoek aanscherpen
Dit gesprek van 30 minuten wordt afgestemd op jouw vragen: je kunt bijvoorbeeld advies krijgen over mogelijke archief-vindplaatsen en achtergrondliteratuur voor je onderzoek. Ook bredere vragen kan je bespreken, zoals hoe om te gaan met bepaalde dilemma’s die je tijdens je onderzoek bent tegengekomen of welke onderwerpen wel en welke niet in je familiegeschiedenis te behandelen.
Praktische informatie
- Er zijn drie cursusdagen in Nationaal Monument Oranjehotel in Scheveningen: vrijdag 13 maart, vrijdag 8 mei en vrijdag 5 juni, alle dagen van 10.00-15.00.
- Er is één cursusdag in het Nationaal Archief in Den Haag: vrijdag 10 april van 10.00-12.00.
Kosten: 450 euro incl. koffie en thee.
Let op: je deelname is bevestigd nadat je van ons een mail hebt ontvangen en het cursusgeld is overgemaakt.
Sociale plek – deelnemen zonder kosten: er is plaats voor een deelnemer die het inschrijfgeld niet of ten dele kan voldoen. Als dit het geval is, dan vragen we je om ons een mail te sturen onder vermelding van ‘Sociale plek’ en dan gaan we in overleg. De sociale plek in de cursus is reeds vergeven.
